વજ્રયાન-પ્રકરણ-૫ (ભાણદેવજી

Vajrayan
ગોમ્પામાં રહો
સવાર થયું. ઉંઘ પૂરી થઈ. ત્રણેય ધાબળા બાજુમાં મૂક્યા. પથારીમાં બેઠો થયો હું ક્યાં છું ? મારે યાદ કરવું પડ્યું. હા નેપાલના એક સાવ ઉત્તરીય વિસ્તારમાં મુક્તિનાથની બાજુના એક રાજમહેલ જેવા ગોમ્પાના એક રૂમમાં છું. રૂમ ફ્રીજ જેવો ઠંડો થઈ ગયો છે, થોડીવાર ભગવત-સ્મરણ-ધ્યાન ચાલ્યું.મનમાં મનમાં આયોજન કરું છું- આજે દશેક વાગ્યે અહીંથી નીકળીને સાંજે જોમસુમ પહોંચવું. રાત્રિનિવાસ જોમસુમમાં જ કરવો. આવતીકાલે સવારે પ્લેનમાં બેસીને પોખરા પહોંચી જવું. રે માનવ મનના આયોજન ! હું કરું આ મેં કર્યું માનવી મીથ્યા બકે; ઈશની આજ્ઞા વિના એક પાન ના ચાલી શકે !
પથારીમાંથી ઉભા થઈને બારી ખોલી. સ્તબ્ધ થઈ ગયો. ગઈકાલની સાંજથી હેરતની હારમાળા સરજાઈ છે. એક વધુ હેરત ! ચારે બાજુ બરફ છવાઈ ગયો છે. યાદ આવ્યું. રાત્રે હિમવર્ષાના દર્શન કરવા માટે બારી ખોલીને બારી પાસે બેઠો હતો ! આ ગોમ્પાના પ્રાંગણમાં, પ્રાંગણની બહારની જમીન પર, નાના મોટા પહાડો પર- સર્વત્ર બરફ પથરાઈ ગયો છે ! મેં બુટ પહેર્યા. બંને સ્વેટર પહેરી લીધા. માથા પર ટોપી ગોઠવી. હાથમોજા પણ પહેરી લીધા. હાથમાં લાકડી લઈને નીકળ્યો. સડસડાટ દાદરો ઉતરીને નીચે પહોંચી ગયો. બરફ્ના પેટ ભરીને દર્શન કરવા માટે !
ગોમ્પાના પ્રાંગણમાં લગભગ બે ફૂટ જેટલો બરફ છવાઈ ગયો છે. અરે ! વૃક્ષોની ડાળીઓ ચારે બાજુ બરફથી લીંપાઈ ગઈ છે. ડાળીઓમાંથી હિમબિંદુ અને જળબિંદુ ટપકી રહ્યા છે. આ ઈમારતના છાપરા પર બરફ છવાઈ ગયો છે. ગોમ્પાના પ્રાંગણની દીવાલો પર બરફ જામી ગયો છે. નેવાના પાણીની ધારાઓ એમને એમ જામી ગઈ છે, જાણે બરફની જાળી રચાઈ હોય એમ લાગે છે. ગોમ્પાના પ્રાંગણમાંથી એક ઝરણું વહે છે. ઝરણું જામી ગયું છે. આકાર ઝરણાનો જ છે, પરંતુ પાણીને સ્થાને બરફ છે. બરફમાંથી ક્યાંક ક્યાંક નાની નાની જલધારાઓ વહી રહી છે. બરફમાં રમતી આ જલધારાઓ માની ગોદમાં રમતા બાળકો જેવી લાગે છે. આ કૂમળા બાળકોને ઠંડી નહીં લાગતી હોય !
ધરતી, પહાડો, ઝરણાં, વૃક્ષો, મકાનો-સર્વત્ર બરફ છવાઈ ગયો છે. માત્ર બે જ રંગ જોવા મળે છે- નીચે સફેદ બરફ, બરફ જેવો સફેદ નહીં, બરફનો સફેદ, નિર્ભેળ સફેદ ! અને ઉપર નીલ. નીલવર્ણી આસમાનનો આ નીલવર્ણ ! હું બરફમાં ફરી રહ્યો છું. બરફને માણી રહ્યો છું અને ઉપરથી બૂમ પડી-
“અરે, સ્વામીજી ! આપ આ બરફમાં ન ફરશો. ઠંડી લાગી જશે. આપ અંદર આવી જાઓ !”
વજ્રયાન-૫_૧
આ બુમ કોની છે ? કુમારેપાની જ હોય ને ! તેમના સિવાય અહીં હિન્દી કોણ બોલી શકે ? હું અંદર અને પછી ઉપર માર રૂમમામ પહોંચ્યો. ગરમ પાણી તૈયાર હતું સ્નાન કરવાની કુમારેપાએ મનાઈ ફરમાવી. હાથ મોં ધોઈને સ્વસ્થ થયો. પ્રાતઃ સંધ્યા-ધ્યાનથી નિવૃત થઈને ખુરશી પર શાંતિથી બેઠો છું અને કુમારેપાએ રૂમમાં પ્રવેશીને કહ્યું-
“આપને ગુરૂજી બોલાવે છે.”
ખંડમાં પહોંચ્યા. ગુરૂજી અને ગુરૂજીની બાજુમાં બીજા ચાર લામાઓ બેઠા હતા. અમે પણ બેઠા.
ગુરૂજીએ કુમારેપા દ્વારા વાતનો પ્રારંભ કર્યો- “રાત્રે ખૂબ હિમવર્ષા થઈ છે. આ વર્ષે હિમવર્ષાનો પ્રારંભ વહેલો થયો છે. આખો વિસ્તાર બરફથી છવાઇ ગયો છે.” આટલું કહી તેઓ શાંત રહ્યા. અમે સૌ પણ શાંત થઈ ગયા. થોડા રહીને ગુરૂજી બોલ્યા-
“આનો અર્થ તમે સમજ્યા ?”
“ના હું કાંઈ સમજ્યો નહીં.”
“આનો અર્થ એમ કે હવે છ માસ સુધી તમારે અહીં જ રહેવાનું છે.”
“છ માસ ? કેમ ?”
બધાના મુખ પર સ્મિત પથરાઈ ગયું. કેટલાક હસી પડયા. આ બધા કેમ હસી પડયા ? હું કાંઈક સમજી ન શક્યો તેથી ? તેમને હું બાઘો લાગ્યો કે શું ? એમ જ થયું. આખરે તેમણે ફોડ પાડી-
“આખો રસ્તો બરફથી છવાઈ ગયો છે હવે છ માસ પર્યંત તમે અહીંથી જોમસુમ સુધી જઈ જ ન શકો અને કદાચ જોમસુમ સુધી પહોંચી શકો તો પણ છ માસ પર્યંત વિમાન વ્યવહાર બંધ રહેશે. એટલે હવે છ માસ સુધી તમારે અહીં જ રહેવાનું છે.”
છ માસ ! અહીં જ રહેવાનું ! હેરત પામી ગયો. હવે સમજ્યો-આ સૌ લામાઓ શા માટે હસ્યા હતા. આ સૌ મારી બાઘાઈ માટે હસ્યા હતા !
છેલ્લા બાર કલાકમાં કેટલા હેરત આવ્યા અને હજુ કેટલા આવશે ? રામ જાણે ! મારી સ્તબ્ધ અવસ્થા જોઈને ગુરૂજીએ મને ધરપત આપતા કહ્યું- “આપ જરા પણ મૂંઝાશો નહીં. અહીં આપને કોઈ કષ્ટ નહીં થાય. આ આપનો જ આશ્રમ છે, તેમ માનજો. અહીં ઠંડી તો ખૂબ પડે છે, પરંતુ તેનો ઉપા તો થઈ રહેશે. આપને અહીં શાકાહારી ભોજન પણ મળી રહેશે. આપ આપના ધર્મ પ્રમાણે અહીં રહી શકશો.”
મારે શુ કહેવું ? મારે હા કહેવી કે ના- કાંઈ સમજાયું નહીં. હવે ‘હા’ કે ‘ના’ નો પ્રશ્ન જ નથી. અહીં રહેવાનું જ છે. જેનો અન્ય વિકલ્પ ન હોય તેનો સર્વથી સ્વીકાર કરી લેવો- આ જ ડહાપણનો માર્ગ છે.
મેં સ્વીકારી લીધું- ભલે, હવે છ માસ પર્યંત મારે અહીં રહેવાનું છે.
આખરે કુમારેપાએ એક સરસ વાત કહી- “આ છ માસ દરમિયાન આપ અમને યોગ શીખવો અને અમારી સાધના પધ્ધતિ અમે આપને શીખવશું. આપ અમને હિન્દુ ધર્મની અધ્યાત્મવિદ્યા સમજાવો અને અમે આપને વજ્રયાન શીખવશું. આપણી પાસે આપલે કરવાનું ઘણું છે. છ માસ તો ટૂંકા પડશે” મેં પ્રોત્સાહક પ્રતિભાવ આપ્યો-

“આ તો તમે મને બહુ ગમતી વાત કહી. કોઈ ધર્મ કે કોઈ અધ્યાત્મ પધ્ધતિ પૂર્ણ નથી. આપણે આ આપલે દ્વારા આપણા ધર્મને અને આપણી અધ્યાત્મ સાધનાને વધુ સમૃધ્ધ બનાવીએ, તે આવકારદાયક જ છે.”
મારા આવા પ્રોત્સાહક પ્રતિભાવથી કુમારેપા અને ગુરૂજી તથા ત્યાં હાજર રહેલાં સૌ રાજી થયા.
ગુરૂજીએ કુમારેપા દ્વારા મને ત્રણ વાતો કહી-“આપ અહીં આપના ધર્મ પ્રમાણે જીવો અને તદ્દનુસાર સાધના ભજન કરો અમે તેમાં કોઈ બાધા નાખશૂં નહીં યથા શક્ય સહાય કરીશું” “અમે માંસાહારી છીએ, પરંતુ આપને માટે શાકાહારી ભોજનની વ્યવસ્થા અમે કરશું”
“અહીં નો શીયાળો બહુ આકરો હોય છે અને આપના માટે તો વધુ આકરો બની શકે, પરંતુ આપ ચિંતા ન કરશો. આપનું યોગનું શરીર છે અને શીયાળામાં શરીરની ગરમી જાળવી રાખવા માટે અમારિ પાસે કેટલાક ઔષધ્ધ-પ્રયોગો અને કેટલીક યોગ-યુક્તિઓ છે, તે પણ અમે આપને આપશું.” બધું બરાબરા ગોઠવાઈ ગયું. મેં મારા મનને અને મારા શરીરને આદેશ આપી દીધો છે-હવે આપણે છ માસ પર્યંત અહીં જ રહેવાનું છે. તમારા બેમાંથી કોઈ ચૂં કે ચાં કરવાની નથી.
આ છ માસ દરમિયાન આટલું કરવાનું છે- ધ્યાનાભ્યાસ, અધ્યાત્મ શીખવું અને અધ્યાત્મ શીખવવું
અમારી બેઠક પૂરી થઈ. સૌએ મને પોતાનામાંના એક તરીકે એકી અવાજે સ્વીકારી લીધો અને મેં પણ તેમને સ્વજનો તરીકે સ્વીકારિ લીધા.
મેં કુમારેપા દ્વારા ગુરૂજીને કહ્યું- “ભારતમાં એક ઉક્તિ છે- સાધુના સગા સાધુ !”
મારી આ ઉક્તિ સાંભળીને ગુરૂજી ખૂબ રાજી થયા અને મારી સામે જોઈને બોલી ઉઠ્યા. “થુક જી યે” કુમારેપાએ મને તુરત સમજાવ્યું- “થુક જી યે એટલે તમારો આભાર”
મને તિબેટીઅન ભાષાનો પહેલો પાઠ મળી ગયો- થુક જી યે !
અમે સૌ ગુરૂજીના ખંડમાંથી બહાર નીકળ્યા. આગળ ચાલતાં એક નાના રૂમ તરફ મારી નજર ગઈ, ફરી એક વાર હેરત પામી ગયો. આ બૌધ્ધ- ગોમ્પામાં ધનુષ્ય-બાણ ! એક ખૂણામાં ધનુષ્ય અને બાણ ગોઠવેલા છે. અહીંસાના આ પૂજારીઓના આ નિવાસસ્થાનમાં આવા શસ્ત્રો ! આ લામાઓ શીકાર કરતા હશે ? આવું તો ન જ હોય ! તો શું હશે ? કુમારેપા મારા મનોભાવને કળી ગયા. તેમણે સામેથી જ ખુલાસો કર્યો- “આ ધનુષ બાણ મધ પાડવા માટે છે.”
મધ પાડવા માટે ધનુષ બાણ ! ધનુષથી મધ પાડી શકાય ?
આજનો આખો દિવસ હેરત પામવાનો છે. હેરતની આ હારમાળામાં એક મણકો ઉમેરાયો.
અમે આગળ ચાલ્યા. સામે જ ધરતી અને આકાશ એક સાથે દેખાયાં. ફરી એક વાર સ્તબ્ધ થઈ ગયો.સ્વચ્છ નિરભ્ર આકાશ અને તેજપુંજ સૂર્ય ! રૂના પોલ જેવા સ્વચ્છ બરફથી ઢંકાયેલી ધરતી ! મેં દોટ મુકી. આ સૌંદર્યને પામવા. આ ધરતીને ભેટવા ! આ બરફમાં આળોટવા ! કુમારેપા ‘સ્વામીજી ! સ્વામીજી બોલતાં રહ્યા અને હું નીચે ધરતી પર પહોંચી ગયો. દોડીને બરફના એક ઢગલા પર બેસી ગયો !
હું સૌંદર્યઘેલો માનવી છું. મારી આ ઘેલછાને કુમારેપા સમજી ગયા છે. તેઓ મારી પાછળ પાછળ જ આવ્યા. તેમના હાથમાં યાક ચર્મ હતું. યાક ચર્મ એટલે યાકના ચામડામાંથી બનાવેલું આસન ! તેમણે આ આસન બરફ પર પાથરીને કહ્યું- “સ્વામીજી ! આપ આના પર બેસો. ખુલ્લાં બરફ પર બેસવું ઠીક નહીં”
હું યાક ચર્મ પર બેસી ગયો. તેઓ ગોમ્પામાં ચાલ્યા ગયા. આ સૂર્ય ! અદિતિ અને કશ્યપનો પુત્ર તેથી આદિત્ય ! સૂર્યના કિરણો આટલાં કોમળ, આટલા મધુર હોઈ શકે ! માના હાથ જેટલાં મધુર, માના હાથ જેવા કોમળ ! અને આ આકાશ ! વિશુધ્ધ દિપ્તિમાન નીલરંગી ! શ્રીકૃષ્ણ શ્યામસુંદર છે. આ શ્યામસુંદર્નો વર્ણ કેવો હશે ? વિશુધ્ધ દિપ્તિમાન નીલવર્ણ જ હશે ને ? આજના આકાશનો વર્ણ મારા પ્રિયતમ શ્રી કૃષ્ણના વર્ણ જેવો જ છે ! આકાશ જોઈને મને હંમેશા કૃષ્ણ યાદ આવે છે અને આજનું આ ઉજ્જવલ નિલમણિ જેવું આકાશ જોઈને મને યશોદાના ઉજ્જવલ નીલમણિ યાદ આવ્યા ! ખૂબ યાદ આવ્યા !
વજ્રયાન-૫_૨
આ ધરતી અને ધરતી ઢાંકી દેતો શુભ્રધવલ હિમરાશી ! સફેદ રંગ તો અનેકવાર જોયો છે, પરંતુ આજનો આ સફેદ આત્યંતિક શુભ્રધવલ ! સૂર્યના કોમળ કરસ્પર્શને કારણે આ બરફ બહુ ઝડપથી ઓગળવા માંડ્યો છે. અનેક નાની-નાની જલધારાઓ ઝડપથી વહેવા માંડી છે. ચારે બાજુના વૃક્ષો પર લાગેલો બરફ ઝડપથી ઓગળીને નાની-નાની જલધારાઓ કે જલબિંદુઓ રૂપે ઝડપથી ટપકીને ધરતીને ભેટી રહ્યો છે. આ બિંદુઓ ટપકે છે કે મોતીઓ ટપકે છે. સૂર્ય પ્રકાશમાં ચળકતાં આ જલબિંદુઓ મોતીઓની હારમાળા જેવા લાગે છે. આ સૌંદર્ય ! આ સૌંદર્ય શું છે ? આ સૌંદર્ય સ્થૂળ જગતમાં ઉતરી આવેલો પરમાત્મા છે. પ્રભુની અભિવ્યક્તિના અનેક સ્વરૂપો છે- જ્ઞાન, પ્રેમ, આનંદ, શક્તિ, સ્વાતંત્ર્ય, અમરત્વ અને શાંતિ. આવું જ એક સ્વરૂપ છે- સૌંદર્ય પણ તેની જ અભિવ્યક્તિનું સ્વરૂપ છે. કશુંક સુંદર છે એટલે શું ? સુંદર છે એનો અર્થ એમ કે તેમાં પરમાત્મા ડોકીયા કરી રહ્યો છે, સહ્રદ્ય ભાવક્ને સૌંદર્ય આકર્ષે છે. શા માટે ? સુંદર તરફનું આકર્ષણ શું છે ? આપણી અંદર ‘પ્રત્યક ચૈતન્ય’ સ્વરૂપે તે જ અવસ્થિત છે. સૌંદર્યના માધ્યમથી આ સૃષ્ટિમાં તે જ એક સ્વરૂપે અભિવ્યક્ત થઈ રહ્યો છે. આ આકર્ષણ આત્માનું આત્મા પ્રત્યેનું આકર્ષણ છે. તે જ પોતાના પ્રત્યે આકર્ષણ અનુભવી રહ્યો છે. મહાચૈતન્ય ગુપ્ત થઈ જાય, ગુપ્ત થઈને પ્રગટ થાય અને પ્રગટ થઈને પોતાના સ્વરૂપ પ્રત્યે આકર્ષણ અનુભવે ! આ લીલાધરની લીલા તો જુઓ !
એક વાર કોઈકે ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર પાસે એક મહાવાક્ય રજૂ કર્યું-
સત્યમ શિવમ સુંદરમ !
ગુરુદેવે આ મહાવાક્ય પર છેકો મારીને લખ્યું-
સુંદરમ સત્યમ શિવમ !
ગુરુદેવ સૂચવે છે- સુંદરમ દ્વારા સુંદરમના માધ્યમથી સત્યમની પ્રાપ્તિ અને સત્યમનું પરિણામ શિવમ.
પ્રકૃતિ- રહસ્યવાદીઓ પણ આમ જ કહે છે. સૌંદર્ય મહચૈતન્યની અભિવ્યક્તિ છે અને સૌંદર્યના માધ્યમથી તે મહાચૈતન્ય સુધી પહોંચી શકાય છે. ગુરુદેવ ટાગોરે અને વર્ડ્ઝવર્થે માત્ર આમ કહ્યું જ નથી, આમ અનુભવ્યું પણ છે. પ્લેટોએ પોતાના એક મુલ્યવાન ગ્રંથ ‘રિપબ્લીક’માં કહ્યું છે- કોઈ માનવી પર સંગીતની અસર ન થાય તો તેનો ભરોસો ન કરવો કારણ કે તે હ્રદયહીન માનવી છે. રહી રહીને મારા મનમાં વિચાર આવે છે- આમ પણ કહી શકાય- કોઈ માનવી પર સૌંદર્યની અસર ન થાય તો તેનો પણ ભરોસો ન કરવો, કારણ કે તે હ્રદયહીન માનવી છે.
સૌંદર્યનું પાન કરતાં કરતાં હું સૌંદર્યમાં ડૂબી ગયો. બધુ તદાકાર બની ગયું.
જાગૃત અવસ્થામાં આવ્યો ત્યારે કુમારેપા મારી સામે ઉભા ઉભા બોલી રહ્યા હતા-
ઓમ મણિ પદ્મે હુમ
ઓમ મણિ પદ્મે હુમ

મેં આંખ ખોલી અને તેઓ બોલ્યા “સ્વામીજી ! બપોરના ભોજન નો સમય થયો છે. આપ પધારો”
તેઓ તો આટલું કહીને સડસડાટ ચાલ્યા ગયા અને હું અનિચ્છાએ માંડ માંડ ચાલતો અંદર પ્રવેશ્યો.(ક્રમશઃ)
– સૌજન્ય ફૂલછાબ દૈનિકની પંચામૃત પૂર્તિ તા.૨૮-૦૮-૨૦૧૪

Advertisements

One thought on “વજ્રયાન-પ્રકરણ-૫ (ભાણદેવજી

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s