વજ્રયાન-પ્રકરણ-૨૧ (ભાણદેવજી)

Vajrayan

તિબેટના રહસ્યવાદની કથા

આમ છતાં મારા પ્રશ્નના સામર્થ્યમાં ખેંચાઇને મીરાંબાઇ બોલવા માટે તત્પર થયા. તેમણે કહી તે, ‘અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણની કથા અહીં પ્રસ્તુત છે.
તિબેટમાં અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણ સિધ્ધિની જરૂર કેમ ઉભી થઇ !
(૧) ગુરૂ અને શિષ્ય સતત સાથે જ રહેતા હોય તેમ નથી. બંને અલગ-અલગ સ્થાનો પર રહેતા હોય તેમ બને અને તિબેટ ઠીકઠીક મોટો દેશ છે, બે સ્થાનો વચ્ચેનું અંતર ઘણું મોટું પણ હોઇ શકે છે. તિબેટમાં વાહન વ્યવહારના સાધનો બહુ નથી.
આવા વિકટ સંજોગોમાં કવચિત્ શિષ્ય ગુરૂ પાસે કાંઇક માર્ગદર્શન મેળવવા ઇચ્છે અથવા ગુરૂ કોઇક સૂચના આપવા ઇચ્છે તો તે વખતે શું કરવું ? લાંબાં અંતરની ત્વરિત યાત્રા શક્ય હોય ત્યારે સંદેશની, કોઇ વિચારની આપલે કરવી કેવી રીતે ? તેનો ઉપાય છે- અલૌકિક શ્રવણ અર્થાત્ અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણ.
કોઇ સ્થાને કોઇ મહત્વનું ધાર્મિક સંમેલન હોય અને અનેક મહાનુભાવોને તાત્કાલિક બોલાવવા હોય ત્યારે ત્વરિત સંદેશો મોકલવો કેવી રીતે ?
તેનો ઉપાય છે- અલૌકિક શ્રવણ અર્થાત્ અલૌકિક વિચારસંપ્રેસણ.
આવા વિશિષ્ટ હેતુની સિધ્ધિ માટે તિબેટમાં અ અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણની શોધ થઈ છે અને આ સિધ્ધિની પરંપરા શરૂ થઈ છે.
આ ઉપરાંત અન્ય કોઈ વિશેષ હેતુની સિધ્ધિ માટે, વિશેષ સંજોગોમાં તિબેટમાં આ સિધ્ધિનો વિનિયોગ થાય છે.
આ અલૌકિક વિચારસંપ્રેસણની સિધ્ધિ પ્રાપ્ત કેવી રીતે થઈ શકે ?
વિચારની એકાગ્રતા-આ સિધ્ધિની ગુરૂ ચાવી છે.
વિચાર એક શક્તિ છે. વિચારમાં એક અસાધારણ સામર્થ્ય હોય છે. સામાન્યતઃ આપણે વિચારની આ શક્તિ, આ સામર્થ્યને જાણી કે અનુભવી શકતા નથી, કારણકે આપણા વિચારમાં અનેકાગ્રતા, ઉચ્છૃંખલતા હોય, એકાગ્રતા હોતી નથી. વિચાર જો એકાગ્ર બને તો તેનું અસાધારણ સામર્થ્ય પ્રગટ થાય છે અને વિચારોના આ સામર્થ્ય દ્વારા આપણે ઘણું સિધ્ધ કરી શકીએ તેમ છીએ.
વિચારોના આ સામર્થ્યનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો ? આ સામર્થ્ય દ્વારા વિચાર સંપ્રેસણ કેવી રીતે સિધ્ધ થઈ શકે ? અને તે વિચારનું અલૌકિક સંપ્રેસણ કેવી રીતે થઈ શકે?
(૧) આ અલૌકિક ઘટનાના બે પ્રધાન વિભાગ કે સોપાન છે. અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણ અને અલૌકિક વિચાર શ્રવણ.
(૨) આ સાધના બંને પક્ષે થવી જોઇએ અને આ સિધ્ધિ પણ બંને પક્ષે થવી જોઈએ-વિચાર મોકલનાર અને વિચાર પ્રાપ્ત કરનાર. વિચાર મોકલનાર પાસે અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણનું સામર્થ્ય હોવું જોઈએ અને વિચાર શ્રવણ કરનાર પાસે અલૌકિક વિચારશ્રવણનું સામર્થ્ય હોવું જોઈએ.
વસ્તુતઃ આ બંને સામર્થ્ય એક જ સિક્કાની બે બાજુ સમાન છે. જેનામાં એક હોય તેનામાં બંને હોય.
(૩) હવે પ્રશ્ન એ છે કે અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણની સિધ્ધિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે. તે માટેની સાધનાના પાંચ સોપાનો છે.

(૧) ધ્યાનમાં પ્રવેશ, ધ્યાન સાધના અને ધ્યાનાવસ્થામાં અવસ્થિતિ.
(૨) શૂન્યાવસ્થામાં રહેવાની કળા.
(૩) કોઈ એક વિષય પર ઘનિષ્ઠ એકાગ્રતા કરવાની સિધ્ધિ પ્રાપ્ત કરવી.
(૪) તીવ્ર ભાવનાની આવડત.
(૫) પ્રચંડ સંકલ્પ શક્તિ.

વજ્રયાન-૨૧_૧

(૪) આ સાધના સિધ્ધ કરનાર સાધક કોઈ પણ પ્રકારના બાહ્ય સાધન કે ઉપકરણ વિના કોઈ એક સ્થાનેથી અન્ય દૂરના સ્થાને સંદેશ મોકલી શકે છે. આ છે અલૌકિક વિચાર સંપ્રેસણ.
અલૌકિક વિચારસંપ્રેસણ કરનાર સિધ્ધ જે રીતે સંદેશ મોકલે છે તે પધ્ધતિ કાંઈક આ પ્રમાણે છે.
સંપ્રેષક શાંત એકાંત સ્થાનમાં બેસે છે. ગહન ધ્યાનમાં પ્રવેશ કરે છે, જેને તેમને પર્યાપ્ત પૂર્વાભ્યાસ છે. ધ્યાનાભ્યાસમાં આગળ વધીને સાધક, સંપ્રેષક શૂન્યાવસ્થામાં પ્રવેશે છે. શૂન્યાવસ્થા એટલે ચેતના કોઈપણ વિષયથી ગ્રસિત ન હોય તેવી અવસ્થા.
શૂન્ય અવસ્થામાં સ્થિર થયા પછી સંપ્રેષક જે સંદેશ મોકલવા ઇચ્છે તેના પણ ઘનિષ્ટ એકાગ્રતા સિધ્ધ કરે, સંપ્રેષક જાણે સંદેશમય બની જાય છે.
એકાગ્ર અવસ્થામાં સાધક એક વિશિષ્ટ પ્રકારની ભાવના કરે છે કે  જે વ્યક્તિને સંદેશ મોકલવા ઇચ્છે છે તે વ્યક્તિ પોતાની બીલકુલ બાજુમાં જ ઉપસ્થિત છે. આ ભાવન એટલી તો ઘનિષ્ટ અને ગહન હોય છે કે સંપ્રેષક સામેની વ્યક્તિને પોતાની બાજુમાં જ હાજર અનુભવે છે.
સંપ્રેષક પોતાનો તીવ્ર સંકલ્પ મૂકે છે કે પોતાની વાત સામેની વ્યક્તિ  સાંભળશે જ.
આટલું સિધ્ધ થયા પછી સંપ્રેષક સાધક ભાવનાથી હાજર તે વ્યક્તિને પોતાનો સંદેશ એવા ભાવથી અને એવી રીતે સંભળાવે છે, જાણે કે તે વ્યક્તિ પોતાની બાજુમાં જ છે.
સંપ્રેષક સાધક પોતાના સંદેશને વારંવાર પુનરાવર્તિત કરે છે, વારંવાર સંભળાવે છે અને આમ અલૌકિક વિચાર સંપ્રેષણની ઘટના ઘટે છે અને જેમને આ વિચાર મોકલાયો છે, તેઓ આ સંદેશના શબ્દો કાનનો ઉપયોગ કર્યા વિના સાંભળે છે. હા, આમ થવા માટે વિચાર ગ્રહણ કરનાર ગ્રાહકની ચેતના પણ આ જ રીતે તૈયાર થયેલી હોવી જોઈએ.
મીરાંબાઈ દ્વારા અલૌકિક વિચાર-સંપ્રેષણની પધ્ધતિની આ કથા મેં સાંભળી, મને સમજાઈ અને મને શ્રધ્ધા પણ બેઠી. પરંતુ મારું મન સાબિતી માગે છે અને સ્વાનુભવ પણ માગે છે અને મેં આ માગણી મીરાંબાઈ પાસે મૂકી પણ ખરી.
“આપ મને આ ઘટના પ્રયોગપૂર્વક સમજાવો”
થોડીવાર તો મીરાંબાઈ મૌન થઈ ગયા, કદાચ શૂન્ય મનસ્ક થઈ ગયા, પરંતુ મીરાંબાઈ જેમનું નામ !
મિરાંબાઈએ સાહસ કર્યું અને સાહસપૂર્વક મને કહ્યું, “ભલે ! આપ સામેની પહાડીની ટોચ પર બેસો. ધ્યાનસ્થ બેસજો. હું સામેની પહાડીની ટોચ પર બેસીને આપને એક સંદેશ મોકલું છું જોઈએ અલૌકિક વિચારસંપ્રેષણ બને છે કે નહીં”
હું એક પહાડીની ટોચ પર અને મીરાંબાઈ સામેની બીજી પહાડી પર બેઠા.
હું ધ્યાનસ્થ થયો, ચિત્ત વિચારમુક્ત-રિક્ત બન્યું.
મારું ચિત્ત મીરાંબાઈના સંદેશ ઝીલવા માટે એકાગ્ર-એકનિષ્ઠ બન્યું
મેં એવી તીવ્ર ભાવના કરી કે મીરાંબાઈ મારી બાજુમાં બેસીને મારા કાનમાં કાંઈક સંદેશ કહે છે.
મેં શ્રવણ માટે પ્રંચડ ગ્રહણશીલતાનો સંકલ્પ મૂક્યો.
બધું જ શાંત, સંપૂર્ણ શાંત !
…અને મને મીરાંબાઈએ વારંવાર એક શબ્દ સંભળાયો-“હિમાલય ! હિમાલય ! હિમાલય !”
થોડીવાર શાંતિ, સંપૂર્ણ શાંતિ
હું જે પહાડ પર બેઠો છું ત્યાં જ બેઠો છું અને ત્યાં જ મીરાંબાઈ હાજર થયા.
આવીને બેઠા અને બેસીને બોલ્યા, ‘મેં આપને ‘હિમાલય’ શબ્દ મોકલ્યો હતો. આપને મળ્યો છે ?’
મને થયું-હું આનંદથી નાચવા માંડુ ! ‘મેં કહ્યું હા,હા, હિમાલય શબ્દ મળ્યો છે અને ત્રણ વાર મળ્યો છે’
મીરાંબાઈ પણ પ્રસન્ન !
મીરાંબાઈ ઉભા થયા અને બોલ્યા, ‘હવે આ વખતે આપ સંદેશ મોકલજો અને હું ગ્રહણ કરીશ’
આટલું કહીને તેઓ ફરીથી સામેનીપહાડી પર ચાલ્યા ગયા.
હું ધ્યાનમાં બેઠો તે જ પધ્ધતિ. ધ્યાન…શૂન્યાવસ્થા…એકાગ્રતા…ભાવના…સંકલ્પપૂર્વક સંદેશ સંપ્રેષણ. મેં વારંવાર શબ્દ પુનરાવર્તિત કર્યો, ‘ગંગા…ગંગા…ગંગા’
થોડીવાર શાંતિ અને પછી પોતાની પહાડી પરથી ગંગાની બૂમ સંભળાઈ,
‘શબ્દ મળી ગયો છે, ગંગા…ગંગા…ગંગા…’
…અને મીરાંબાઈ લગભગ દોડતાં દોડતાં જ મારી પાસે આવી પહોંચ્યા આ તિબેટીઅન લોકો માટે બરફમાં દોડવું અને પહાડો ચડવાં, એ તો જાણે બાળકોની રમત !
મીરાંબાઈએ સમાપન કર્યું. ‘તો આ અલૌકિક વિચાર-સંપ્રેષણ’ પ્રયોગ દ્વારા સિધ્ધ ?’

વજ્રયાન-૨૧_૨
‘હા, પ્રયોગ દ્વારા સિધ્ધ !’
અમે થોડીવાર બેઠા-હું આ રહસ્યમય તિબેટની રહસ્યમયતાનો વિચાર કરુ છું.
અમારું મૂખ પૂર્વ દિશામાં છે. પૂર્વ દિશા લાલ બની રહી છે. અરે ! આ અમારા સંભાષણ અને પ્રયોગમાં આખી રાત વિતી ગઈ !
અમે ઉભાં થયા, હવે આપણે ગોમ્પામાં જવું જોઈએ.
અમે ધીમે ધીમે ચાલ્યા.
મીરાંબાઈને અચાનક કાંઈક યાદ આવ્યું હોય તેમ તેઓ બોલ્યા, ‘આપણે ગોમ્પામાં પૂજા માટે થોડા હિમકમલ લઈ જઈએ તો સારું !’
‘બરાબર છે !’
‘ચાલો’
અમે વિપરીત ક્રમે સરોવરના પરિક્રમા માર્ગ પર ચાલ્યા અને હિમકમલના ક્ષેત્રમાં પહોંચ્યા. આ આપણા મીરાંબાઈને પુષ્પો બહુ ગમે છે અને તેમાં પણ આ તો બ્રમકમલ !
મીરાંબાઈએ થોડા સુંદર હિમકમલ ચૂંટ્યા. સામાન્ય કમળ પાણીમાં અને વેલા પર થાય છે. પાણીમાં કમળના વેલાં ! બ્રહ્મકમલ અર્થાત્ સ્થલ કમલ હિમાલયના ખૂબ ઠંડા વિસ્તારમાં, ઉંચા પહાડો પર ઉગે છે. આ બ્રહ્મકમલ નાના, સાવ નાના છોડ પર ખીલે છે. નાના છોડ પર મોટું પુષ્પ તે બ્રહ્મકમલ કે સ્થલકમલ. સ્થલકમલ કહેવાય છે કારણ કે જળમાં નહીં, પણ સ્થળ પર, જમીન પર થાય છે.
પરંતુ આ હિમકમલ ! હિમકમલની વાત જ જુદી ! આ કમલ જલમાં ઉગતું નથી. આ હિમકમલ સામાન્ય જમીન પર પણ ઉગતું નથી. આ હીમકમલ હિમ અર્થાત્ બરફમાં ઉગે છે, તેથી તે હિમકમલ છે. આ હિમકમલ કોઈ છોડ પર કે પાનની વચ્ચે ઉગતું નથી. આ ફૂલ સીધું જ બરફમાં ઉગી નીકળે છે તે છોડ પર નહીં પાનની વચ્ચે કે સાથે નહીં આ પુષ્પ માત્ર પુષ્પરૂપે જ ઉગે છે. ન છોડ, ન ડાળી, ન પાન ! જુઓ ! જુઓ ! આ ફાંટાબાજ કુદરતની હેરતભરી કરામત !
મીરાંબાઈ થોડા હિમકમલ સાથે લીધાં મેં હિમકમલ ચૂંટ્યા નહીં. ખબર નહીં, પરંતુ મને ફુલ ચૂંટવાનું કામ ગમતું નથી.
અમે ગોમ્પામાં પહોંચ્યા ત્યારે સૂર્યોદય તો થયો ન હતો, પરંતુ સૂર્યના આગમની છડી પુકારતો તેનોપ્રકાશ ધરતી પર ફેલાઈ ચૂક્યો હતો.
પ્રકાશ ! હા, પ્રકાશ ! તમારું સ્વાગત છે ! ધરતી પર અને જીવનમાં પ્રકાશ ! તમારું સર્વત્ર સ્વાગત છે ! (ક્રમશઃ)

– સૌજન્ય ફૂલછાબ દૈનિકની પંચામૃત પૂર્તિ તા.૨૫-૧૨-૨૦૧૪