વજ્રયાન-પ્રકરણ-૨૨ (ભાણદેવજી)

Vajrayan

તિબેટના રહસ્યવાદની કથા

સંપ્રદાયો અને સાધુઓ હમણાં હમણાં હવામાન ખૂબ સરસ છે, ખુશનુમાં છે. તિબેટમાં પણ આવું સુંદર ખુશનુમાં હવામાન હોઈ શકે ? હોઈ શકે ? કેમ ન હોય ? ધરતી પર એવું કોઈ સ્થાન નથી જે ક્યારેય ખુશનુમાં ન હોય અને એવું પણ કોઈ સ્થાન નથી જે બારેય માસ સતત અનવરત ખુશનુમાં જ હોય ! ખુશનુમાં અને અ-ખુશનુમાં, બંને વારાફરતી આવે છે અને જાય છે. ધરતી પરના સ્થાનની જ શા માટે વાત કરો છો ? માનવીના જીવનનું પણ એમ જ છે. ધરતી પર કોઈ માનવી નથી જે માત્ર દુઃખી હોય અને ધરતી પર એવો પણ માનવી નથી જે માત્ર સતત અનવરત સુખી જ હોય, સુખ અને દુઃખનું ચક્ર સતત, અનવરત ચાલ્યા જ કરે છે ! પરંતુ ઉભા રહો ! ભગવાન બુધ્ધ તો કહે છે જીવનમાં દુઃખ છે આ તેમનું પ્રથમ આર્ય સત્ય છે. તેઓ જીવનમાં દુઃખની સાથે સુખ પણ છે. તેમ તો કહેતા નથી તો શું ભગવાન બુધ્ધનું આ દર્શન અધુંરું કે એક દેશીય ગણાય ? તે તો તમે જ નક્કી કરો, પરંતુ જીવનમાં દુઃખ છે અને સુખ પણ છે અને આ દ્વન્દ્વથી ઉપર આનંદ પણ છે અને આ આનંદ માત્ર નિર્વાણમાં જ છે તેમ નહીં જીવનમાં પણ શક્ય બને છે તેથી જ ઉપનિષદના ઋષિ કહે છે-

આનન્દો બ્રહ્મેતિ  વ્યજાનાત્  ! આનન્દાધ્યયેવ સ્વલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ! આનન્દેન જાતાનિ જીવન્તિ ! આનન્દં પ્રયન્ત્યમિસંવિશન્તીતિ  ! સૈષા ભાર્ગવી વારૂણી વિદ્યા પરમે વ્યોમન્ પ્રતિષ્ઠિતા !

-તૈત્તિરીયોપનિષદ- ૩, ૬ ” આ આનંદ જ બ્રહ્મ છે, તેમ નિશ્ચયપૂર્વક જાણ્યું. ખરેખર તો આ આનંદમાંથી આ સર્વ ભૂતો પ્રગટ થાય છે અને પ્રગટ થયેલાં સર્વ ભૂતો આનંદ દ્વારા જ જીવન ધારણ કરી રહ્યા છે, અંતે આનંદમાં જ પ્રવેશ પામે છે” “આ ભાર્ગવી વારૂણી વિદ્યા છે, જે પરમ વ્યોમમાં પ્રતિષ્ઠિત છે” આમ જીવનનો પાયો દુઃખ નહીં, આનંદ છે. થોડાક દુઃખથી વિચલિત થઈને સમગ્ર જીવનને દુઃખપૂર્ણ માનવું, તે અધૂરું અને એકાંગી દર્શન છે અને તેથી જીવનના યથાર્થ સ્વરૂપને ન સમજવા બરાબર છે. તો હમણા અહીં વાતાવરણ ખુશનુમા છે. ગુરુજી અને કુમારેપા પણ અહીં આવી ગયા છે. છેલ્લા પદરેક દિવસમાં હિમવર્ષા ન્હિવત થઈ છે. મોટા ભાગનો બરફ જળ બનીને વહી ગયો છે. નદીઓ, ખીણો અને સરોવરોમાં બરફ છે. ક્યાંક ક્યાંક બરફની વચ્ચે થઈને જલપ્રવાહ વહી રહ્યા છે. અને આમ વાતાવરણ ખુશનુમા છે. પ્રારંભમાં તિબેટીઅન ભાષાનો અભ્યાસ કરવામાં ધ્યાન પરોવ્યું હતું, પરંતુ હમણાં હમણાં ભાષા શિક્ષણ બાજુમાં રહી ગયું છે અને વજ્ર યાનનો અભ્યાસ તીવ્રતાથી ચાલી રહ્યો છે. આ કુમારેપા અને મીરાંબાઈ મારા વજ્રયાન શિક્ષણના પ્રાધ્યાપકો છે. ક્યારેક કોઈ વૃધ્ધ લામા અને ગુરુજી સાથે પણ ધર્મવિષયક વાર્તાલાપ ચાલે છે. અલબત્ત કુમારેપા કે મીરાંબાઈને સાથે રાખીને ! સાંજે કુમારેપા સમાચાર લાવ્યા છે-‘આપણે સૌએ આવતીકાલે સવારે મસ્તાંગ જવાનું છે ! ‘આપણે એટલે ?’ ‘ગુરુજી, મીરાંબાઈ, બે વૃધ્ધ લામા હું અને તમે !’ ઉત્તમ ? મારા મનના એક ખૂણામાં આ ‘મસ્તાંગ’ તો ઘણા વખતથી બિરાજમાન હતું જ ! તે મસ્તાંગ મનના ખૂણામાંથી બહાર આવે છે અને અમારે આ ધરતી પરના બહિરંગ મસ્તાંગમાં જવાનું છે. શા માટે ? તે તો અહીં પૂછવાનું જ નહીં ચૂપચાપ સાથે ચાલવાનું ! બીજે દિવસે સવારે ગોમ્પાના પ્રાંગણમાં સાત યાક તૈયાર થઈને ઉભા છે. ગુરુજી,કુમારેપા,બે વૃધ્ધ લામા, મીરાંબાઈ અને હું અમે છ જ છીએ અને યાક સાત કેમ છે ? સાતમું સામાન ઉંચકવા માટે ! સમજ્યા ? હા, સમજ્યા ! સૌથી પહેલાં ગુરૂજી અને પછી અમે સૌ યાક પર સવાર થયા અને અમારી યાક-યાત્રા આગળ ચાલી. મીરાંબાઈનું યાક ગુરુજીના યાકની પાસે જ ચાલે છે. જાતવાન ઘોડાં જાતવાન શ્વાનની જેમ જાતવાન યાક પણ ક્યારે કોની સાથે ચાલવું તે બરોબર સમજે છે. મારું યાક પણ તેનાથી થોડું પાછળ પણ લગભગ તેમની લગોલગ ચાલે છે. ગુરુજી મીરાંબાઈને પૂછે છે- ‘તમે ભાણદેવજીને વજ્રયાનનું સ્વરૂપ બરાબર સમજાવ્યું છે ?’ ‘બધું તો નહીં પણ થોડું સમજાવ્યું છે’ ‘વજ્રયાનના ચાર પ્રધાન સંપ્રદાય અને લામાની ભૂમિકાની વાત થઈ છે ?’ ‘ના ગુરૂજી તે વાત થઈ નથી, હજુ બાકી છે’ ‘ભાણદેવ બરાબર સમજવા પ્રયત્નશીલ છે ?’ ‘અરે ! ભાણદેવ તો જ્વલંત જિજ્ઞાસુ છે તેમની જીજ્ઞાસા અને તેમની અધ્યયનશીલતા તથા શ્રવણપરાયણતા અતુલનીય છે, તેમાં મને કોઈ શંકા નથી’ થોડીવાર અટકીને મીરાંબાઈ આગળ ચલાવે છે- ‘ભાણદેવની જિજ્ઞાસા અને અધ્યયનશીલતા પ્રચંડ છે, પરંતુ આ બધું છતાં ભાણદેવની દ્રષ્ટિ વિદ્વતા તરફ નથી’ ‘તો ?’ ‘આધ્યાત્મ તરફ છે !’ ‘એ જ બરાબર છે. એ જ આપણે ભાણદેવજી પાસેથી શીખવાનું છે. દ્રષ્ટિ માહિતી સંગ્રહ તરફ નહીં. દ્રષ્ટિ પર્મ સત્યની પ્રાપ્તિ અને તે માટેની સાધના તરફ જ રહેવી જોઈએ. એક વિદ્વાનની અધ્યયનશીલતા અને એક આધ્યાત્મ યાત્રિની અધ્યયનશિલતા આ બંનેમાં પાયાની ભિન્નતા છે!’ થોડીવાર તો સૌ મૌન રહ્યા. પરંતુ આ મૌન તો વચગાળાના વિશ્રામ જેવું મૌન છે તે કેટલું ચાલે ?’ આખરે ગુરુજીએ પાછું વળીને જોયું. તેમની દ્રષ્ટિ સીધી જ મારા તરફ વળી. ઈશારાથી જ તેમણે મને નજીક આવવા કહ્યું. મેં તો કાંઈ જ કર્યું નહીં, પરંતુ યાક ગુરુ આજ્ઞાને સમજી ગયું. તુરંત મારું યાક ગુરુજીના યાકની સાથે જ થઈ ગયું. ગુરુજીના યાકની ડાબી બાજુ મીરાંબાઈનું યાક આમ અમારી યાત્રા આગળ ચાલી. હવે ગુરુજીના શૈક્ષણિક વર્ગનો પ્રારંભ થાય છે. વિષય છે વજ્રયાનના સંપ્રદાયો. પ્રાધ્યાપક છે ગુરુજી અને વિદ્યાર્થીઓ અમે છીએ હું અને મીરાંબાઈ ! તદ્દનુસાર પ્રથમ અહીં પ્રસ્તુત છે- વજ્રયાનના સંપ્રદાયો. વસ્તુતઃ આ વજ્રયાનના સંપ્રદાયો નથી. આ વજ્રયાનની ધારાઓ છે. તેમની વચ્ચે અરસપરસ વિરોધ, બહુ મોટી ભિન્નતા કે કોઈ પણ પ્રકારની હરિફાઈ નથી. ભલે વસ્તુતઃ આ વજ્રયાનના સંપ્રદાયો નથી આમ છતાં તે માટે અન્ય કોઈ સમુચિત શબ્દ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી આપણે તેમના માટે ‘સંપ્રદાય’ શબ્દનો પ્રયોગ કરીએ છીએ તેમ સમજવું. વજ્રયાનના પ્રધાન સંપ્રદાય ચાર છે (૧) ન્યીંગ્મા (૨) સા-ક્યા (૩) કા-જ્યુ (૪) ગેલુગ આ ચારેય સંપ્રદાય્નો પ્રારંભ કોઈ એક વિશેષ પરિબળમાંથી થયો છે. કોઈ એક વિશેષ ગોમ્પાની પરંપરા, કોઈ ગ્રંથ સમૂચ્ચયની પરંપરા, કોઈ વિશેષ સાધનાની પરંપરા કે કોઈ એક સમર્થ આધ્યાત્મ પુરૂષની પરંપરા આવા વિશિષ્ટ પરિબળોની પરંપરામાંથી આ ચાર સંપ્રદાયનો પ્રારંભ થયો છે તેથી આપણે આ ચાર સંપ્રદાયને રૂઢ અર્થમાં સંપ્રદાય ગણવાને બદલે વિશિષ્ટ ધારા ગણીએ તો તે વધારે ઉચિત ગણાશે. આમ છતાં સામાન્ય ભાષામાં તેમના માટે સંપ્રદાય શબ્દનો પ્રયોગ કરીએ છીએ. આ ચાર સંપ્રદાયનો પરિચય કરાવતા પહેલા ગુરુજી મને બૌધ્ધની વિકાસયાત્રા સંક્ષેપમાં જણાવે છે કારણ કે તો જ વજ્રયાનના સ્વરૂપને સમજી શકાય. બૌધ્ધ ધર્મના ઉદ્દભવ પછી પ્રથમ ૫૦૦ વર્ષનો ગાળો તે બૌધ્ધનું પ્રથમ સ્વરૂપ કે પ્રથમ મહાન સોપાન છે. આ અવસ્થા દરમિયાન નૈતિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક તત્વો પ્રથમ સ્વરૂપે રહ્યા છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક અભિગમ વિશેષતઃ ધ્યાન અને ચેતનાના ઉચ્ચત્તર સ્તરો વિષયક હતો તેથી આ મનોવૈજ્ઞાનિક ધ્યાન સાધનાનો આધ્યાત્મિક ગાળો કહી શકાય. બૌધ્ધ ધર્મનો દ્વિતીય ગાળો પણ લગભગ ૫૦૦ વર્ષનો ગાળો છે. આ ગાળો ઇસવીસનના પ્રારંભથી ઈ.સ.૫૦૦ સુધીનો ગાળો આ ૫૦૦ વર્ષનો દ્વિતીય ગાળો છે. આ દ્વિતીય સોપાન દરમિયાન તત્વજ્ઞાન અને ભક્તિ પરંપરાનો પ્રારંભ અને વિકાસ થયો છે. આ ગાળા દરમિયાન પ્રથમ ગાળાના તત્વોનો ઇન્કાર કે અવગણના થઈ નથી. તેમનો તો સ્વીકાર છે જ. તેમને તો પાયામાં રાખીને આ બે નવા પરિબળોનો વિકાસ થયો છે. આ સમય ગાળા દરમિયાન ભગવાન બુધ્ધ અને બોધિસત્વોની ભક્તિ, પૂજા, ઉપાસનાનો પ્રારંભ થયો અને ખૂબ વિકાસ પણ થયો છે. આ ગાળાને મહાયાન સ્વરૂપનો ગાળો ગણી શકાય. બૌધ્ધ ધર્મના વિકાસનો તૃતિય ગાળો ઈ.સ.૫૦૦ થી ઈ.સ.૧૦૦૦ સુધીનો ગાળો ગણી શકાય. આ ગાળામાં પ્રથમ અને દ્વિતીય ગાળાના પ્રધાન તત્વો અર્થાત્ નૈતિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક તત્વો તથા તત્વજ્ઞાન અને ભક્તિનો સ્વિકાર તો છે જ આ ઉપરાંત આ તૃતિય ગાળા દરમિયાન ક્રિયાકાંડ, યોગિક તત્વો, તંત્ર સાધના અને ઉચ્ચત્તર ધ્યાન આદિ પરિબળો ઉમેરાય છે અને વિકાસ પામે છે. આ ગાળાને વજ્રયાન સ્વરૂપનો ગાળો ગણી શકાય. ચાર આર્ય સત્યો, આર્ય અષ્ટાંગ યોગ, પ્રતિત્યસમુત્પાદ આ બૌધ્ધ ધર્મનો પાયો છે અને બૌધ્ધ ધર્મની સર્વ ધારાઓમાં અને તદ્દનુસાર વજ્રયાનની સર્વ ધારાઓમાં તેમનો સ્વિકાર છે જ.અ વજ્રયાનમાં અધિક શું છે ? તંત્ર યાન ! તંત્ર, તેના વિશુધ્ધ સ્વરૂપમાં વજ્રયાનનું વિશેષ તત્વ છે અને સર્વાધિક વિશેષ તત્વ છે અને વજ્રયાનની સર્વધારાઓમાં તંત્ર યાન તો છે તેથી જ વજ્રયાનને ક્વચિત તંત્રયાન પણ કહેવામાં આવે છે. આ સત્યને વધુ સારી રીતે આ રીતે મૂકી શકાય. વજ્રયાનની સર્વ ધારાઓ કે સંપ્રદાયોમાં ત્રણેય યાન અર્થાત હીનયાન, મહાયાન અને વજ્રયાનનો યથાર્થતઃ સ્વિકાર થયો છે. વજ્રયાનની સર્વધારાઓમાં સમાન ધર્મગ્રંથોનો સ્વિકાર થયો છે. કંજુર ધર્મ ગ્રંથમાળા અને તંજૂર ધર્મગ્રંથમાળા સર્વ માટે માન્ય અને સેવ્ય છે. પરંતુ આ ઉપરાંત વજ્રયાન ભિન્ન ભિન્ન ધારાઓ પાસે પોતાન વિશેષ ધર્મગ્રંથો પણ હોય છે. વજ્રયાનની સર્વધારાઓના લામાઓ અને અનુયાયીઓ લગભગ સમાન ધર્મશૈલી અને ધર્મનિયમોને અનુસરે છે. આનો અર્થ એમ થયો કે વજ્રયાનની ભિન્ન ભિન્ન ધારાઓ પ્રધાનતઃ લગભગ સમાન છે. આમ છતાં પ્રત્યેકને પોતાની કાંઈક વિશિષ્ટતાઓ પણ છે જ, અન્યથા અલગ-અલગ ધારા ગણાય કેવી રીતે ? આટલી ભૂમિકા પછી હવે ગુરુજી મને એક પછી એક આ ચારેય ધારા કે સંપ્રદાયનો પરિચય કરાવે છે.

વજ્રયાન-૨૨_૧

૧. ન્યીંગ્મા : આ ‘ન્યીંગ્મા’ શબ્દ તિબેટીઅન ભાષાનો છે અને તેનો અર્થ થાય છે જુનો સંપ્રદાય. ચારે સંપ્રદાયમાં આ સૌથી જુનો છે અને તેઓ તંત્રના જુના અનુવાદોને અનુસરે છે તેથી તેને ‘ન્યીંગ્મા’ કહેવામાં આવે છે. ન્યીંગ્માના અનુયાયી એમ માને છે કે પોતાના આ સંપ્રદાયનિ સ્થાપના, તિબેટમાં વજ્રયાનની પ્રતિષ્ઠા કરનાર પદ્મસંભવ દ્વારા થઈ છે. તેઓ પદ્મસંભવને દ્વિતીય બુધ્ધ ગણે છે. વજ્રયાન પરંપરાના પ્રત્યેક ગોમ્પામાં ભગવાન બુધ્ધ અને બોધિસત્વ અવલોકિતેશ્વરની સાથે પદ્મસંભવનિ મૂર્તિ પણ હોય જ છે. તિબેટમાં પદ્મસંભવને ગુરુ રિંપોચે તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
વજ્રયાન વિદ્વાનોના મત પ્રમાણે વજ્રયાનના ચાર સંપ્રદાયોમાં ન્યીંગ્મા સંપ્રદાય સૌથી સમૃધ્ધ છે.
બૌધ્ધ ધર્મના ત્રણ યાન ગણાય છે. હીનયાન, મહાયાન અને વજ્રયાન પરંતુ ન્યીંગ્મા પરંપરામાં આ ત્રિયાનને નવ યાનમાં વહેંચવામાં આવે છે.

(૧) શ્રાવકયાન : જે સાધક પોતે પોતાની રીતે સાધના કરીને સત્ય પામી શકે તેમ નથી, પરંતુ સિધ્ધ ગુરુ પાસેથી સાંભળીને તદ્દનુસાર સાધના કરીને પોતાના વ્યક્તિગત નિર્વાણ માટે સાધના કરે છે, તેવા સાધકનો માર્ગ તે શ્રાવક યાન છે.
(૨) પ્રત્યેક બુધ્ધ યાન :  જે સાધક પોતાની જાતે સાધના કરીને માત્ર પોતાના નિર્વાણ માટે સાધન પરાયણ છે, તેનો પ્રત્યેક બુધ્ધ યાન છે. આ યાનના સાધકના કોઈ ગુરુ નથી અને કોઈ શિષ્ય નથી. આ યાનના સાધક પોતાના નિર્વાણ માટે જ પ્રયત્નશીલ છે, સર્વના નિર્વાણ માટે નહીં.
(૩) બોધિસત્વયાન : બોધિસત્વયાનના સાધકને ગુરુ પણ છે અને શિષ્ય પણ છે. આ યાનનો સાધક માત્ર પોતાના નિર્વાણ માટે નહીં, પરંતુ સર્વ પ્રાણીઓના નિર્વાણ માટે આતુર હોય છે. આ બોધિસત્વયાન સર્વના કલ્યાણનો માર્ગ છે.
(૪) ક્રિયાયોગ તંત્રયાન : આ યાનના સાધક ક્રિયાયોગ, મંત્રયોગ અને બુધ્ધ સ્વરૂપની ધારણા-ભાવના કરે છે.
(૫) ઉભયયોગ તંત્રયાન : આ યાનમાં ક્રિયાકાંડ અને ધ્યાનયોગની સમાન રીતે સાધના કરવામાં આવે છે તેથી આ ઉભયયોગ તંત્રયાન ગણાય છે.
(૬) યોગ તંત્રયાન : આ યાનમાં સાધક જ્ઞાન અને કરૂણાના સુભગ અને સંતુલિત સમન્વય માટે પ્રયત્નશીલ રહે છે અને તે માટે અનેકવિધ સાધના કરે છે, તેથી આ યોગ તંત્રયાન છે.
(૭) મહાયોગ તંત્રયાન : આ યાનમાં અનેકવિધ સાધનાઓ છે, જે વિકાસયોગ કે પૂર્ણયોગની સાધનાઓ ગણાય છે.
(૮) અનુયોગ યાન : આ યાનમાં અનેકવિધ ધ્યાન પધ્ધતિઓ છે, જેમનો સંબધ શ્વાસનિયંત્રણ, ચેતાતંત્ર, સુક્ષ્મ ચક્રો અને કામ શક્તિ સાથે હોય છે. આ સાધનાનો હેતુ વ્યક્તિત્વની ભિન્ન ભિન્ન શક્તિઓનું ઉર્ધ્વકરણ હોય છે અને તે રીતે નિર્વાણ તરફ ગતિ થાય છે.
(૯) અતિયોગ યાન : આ સર્વોચ્ચ યાન છે. આ યાનમાં કોઈપણ પ્રકારના મધ્યસ્થ સાધનોનો આશ્રય ગ્રહણ કર્યા વિના પરમ સત્યનો સાક્ષાત્કાર કરવાની સર્વોચ્ચ સાધના છે.
આ યાનનું સ્વરૂપ કાંઈક અંશે ઝેન બૌધ્ધ સાધનાને મળતું આવે છે.
આ યાનમાં ગુરૂ, શાસ્ત્ર, ધ્યાનના બહિરંગ આવલંબનો મંત્ર, પૂજા, બધું જ સરી પડે છે.
આ અતિયોગની સાધના માટેના ખાસ ગોમ્પાઓ તિબેટમાં છે અને ઉચ્ચ કોટિના સાધકોને જ તેમાં પ્રવેશ મળે છે.
આ નવ યાનમાં પ્રથમ બે યાન તે હિનયાન ગણાય છે. તૃતિય યાન મહાયાન ગણાય છે. પછીના છ યાન વજ્રયાન છે. તેમાં પણ ચાર, પાંચ અને છ મળીને મંત્રયાન ગણાય છે. તે પછીના ત્રણ યાન અર્થાત મહાયોગ તંત્રયાન, અનુયોગયાન અને અતિયોગ યાન મળીને યથાર્થ વજ્રયાન ગણાય છે.
ન્યીંગ્મા સંપ્રદાયને બૌધ્ધ ધર્મ, વજ્રયાન પરંપરાના ગ્રંથો ઉપરાંત પોતાના ચોસઠ ગ્રંથો છે, જેમને ‘રીંચેન તેમાં’ કહેવામામ આવે છે અને તેમને ઘણો મહિમા છે. આ ઉપરાંત ન્યીંગ્મા સંપ્રદાય પાસે પોતાના ૩૦૦ તાંત્રિક ગ્રંથો છે, જેમને ‘ન્યીંગ્મા તંત્ર’ ગણવામાં આવે છે. તિબેટનો પ્રસિધ્ધ ગ્રંથ  અર્થા‌‌‌ત્  આ જ સંપ્રદાયનો ગ્રંથ છે. સાંપ્રદાયિક માન્યતા પ્રમાણે આ ગ્રંથના રચયિતા ગુરૂ પદ્મસંભવ જ છે. આ ન્યીંગ્મા સંપ્રદાયની ચાર પેટા શાખાઓ પણ છે.

વજ્રયાન-૨૨_૨

કા-જ્યુ

કા એટલે મૌખિક વાણી અને જ્યુ એટલે પરંપરા. કા-જ્યુ સંપ્રદાય ગુરૂ શિષ્યને પોતાને મૂખેથી જે ઉપદેશ અને માર્ગદર્શન આપે છે, તેને વિશેષ મહત્વ આપે છે. ગ્રંથસ્થ ઉપદેશ અને શાસ્ત્રોનો મહિમા અહીં ઓછો છે. આધ્યાત્મનું જ્ઞાન ગુરૂ-શિષ્ય પરંપરા દ્વારા કર્ણોપકર્ણ પધ્ધતિથી આવે છે તે જ મૂલ્યવાન અને મહત્વપૂર્ણ છે તેવી આ સંપ્રદાયની માન્યતા અને પરંપરા છે.
અગિયારમી સદીમાં ભારતમાં એક મહાન ગુરૂ થયા મારપા, જેઓ નારોપાના શિષ્ય હતા. આ મહાન ગુરૂ મારપાને અને કા-જ્યુ સંપ્રદાયના પ્રથમ ગુરૂ ગણવામાં આવે છે.
મહાન તિબેટીઅન યોગી અને સિધ્ધપુરૂષ મિલારેપા આ ગુરૂ મારપાના શિષ્ય હતા અને કા-જ્યુ સંપ્રદાયમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર તિબેટમાં ખૂબ ઉંચુ અને સન્માનીય સ્થાન પામેલા છે. મિલારેપા અધ્યાત્મની સર્વ પરંપરાઓમાં નિષ્ણાત હતા અને સર્વ પ્રકારની ધ્યાન પધ્ધતિમાં સિધ્ધ હતા. મિલારેપા એક મહાન કવિ પણ હતા. તેમણે રચેલાં હજારો કાવ્યો આજે પણ તિબેટમાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ગવાય છે. કા-જ્યુ સંપ્રદાયમાં શસ્ત્રોના અધ્યયન કરતાં સાધનાનો મહિમા વધુ છે.
કા-જ્યુ સંપ્રદાયમાં નારોપા પ્રણિત છ યોગની સાધના ખૂબ પ્રચલિત છે. આ છ યોગ આ પ્રમાણે છે.
(૧) શરીરની અંદરથી ગરમી પ્રગટ કરવી
(૨) વ્યક્તિત્વના અધ્યાસી સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર
(૩) સમગ્ર અસ્તિત્વના આભાસી સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર
(૪) મહાશૂન્ય પ્રકાશને આત્મસાત કરવો
(૫) મૃત્યુ પછીની અવસ્થા વિશે પ્રકાશ પાડવો
(૬) ચેતનાનું સ્થિત્યંતર આ સ્થિત્યંતર માત્ર જીવનના એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં નહીં પરંતુ ચેતનાની નિમ્ન ભૂમિકામાંથી ઉચ્ચત્તર ભૂમિકામાં સ્થિત્યંતર હોય છે
આ બધી સાધના માન્ય અને સેવ્ય છે. પરંતુ કા-જ્યુ સંપ્રદાયમાંસૌથી શ્રેષ્ઠ અર્થાત્ સર્વોચ્ચ, સર્વોત્તમ સાધના મહા મુદ્રા છે.આ મહા મુદ્રા ન્યિંગ્મા સંપ્રદાયની અતિ યોગયાનની સાધના અને ઝેન બૌધ્ધ ધર્મની સર્વોચ્ચ સાધનાને મળતી આવે છે. કા-જ્યુ સંપ્રદાયમાં ચાર પેટા સંપ્રદાયો છે. (ક્રમશઃ)
-સૌજન્ય ફૂલછાબ દૈનિકની પંચામૃત પૂર્તિ તા.૦૧-૦૧-૨૦૧૫

Advertisements

2 thoughts on “વજ્રયાન-પ્રકરણ-૨૨ (ભાણદેવજી)

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s